Aan de slag met de collectie:
Halfmodel van een schroefstoomschip
Rijkswerf Amsterdam, 1857
Gepolychromeerd, geheel beplankt mallenmodel (stuurboord) van een driemast schroefstoomschip. Zeventien geschutpoorten op het hoofddek. Het schegbeeld is een vergulde krul. Elliptisch hek van één verdieping met ramen en verguld Rijkswapen; roer met ronde roerkoning (Amerikaans roer) en afgerond roerblad; het model heeft een tweebladige schroef in schroeflichttoestel en schroefkoker. Zeeg nagenoeg vlak, één reehout. Rondspant. Het model is voorzien van alle rusten en puttings. Schaal 1:50 (schaal op model).
- Soort kunstwerkscheepsmodel, werfmodel, halfmodel
- ObjectnummerNG-MC-490
- Afmetingenhoogte 37,5 cm x breedte 157 cm x diepte 18,5 cm
- Fysieke kenmerkenhout en messing
Identificatie
Titel(s)
Halfmodel van een schroefstoomschip
Objecttype
Objectnummer
NG-MC-490
Beschrijving
Gepolychromeerd, geheel beplankt mallenmodel (stuurboord) van een driemast schroefstoomschip. Zeventien geschutpoorten op het hoofddek. Het schegbeeld is een vergulde krul. Elliptisch hek van één verdieping met ramen en verguld Rijkswapen; roer met ronde roerkoning (Amerikaans roer) en afgerond roerblad; het model heeft een tweebladige schroef in schroeflichttoestel en schroefkoker. Zeeg nagenoeg vlak, één reehout. Rondspant. Het model is voorzien van alle rusten en puttings. Schaal 1:50 (schaal op model).
Opschriften / Merken
- opschrift, linksboven, op een ovaal label: ‘ADMIRAAL VAN WASSENAER / Fregat met Stoomvermogen / 300 P:K: 45 Stukken / 1/50 der ware Grootte’
- opschrift, rechtsonder, op een stuk papier, in inkt: ‘Voornaamste Bepalingen / [followed by measurements and armament] / Ingezonden bij rapport van / den Hoofd Ingenieur der Marine / te Amsterdam dd 26 Mei 1857’
- etiket, midden rechts: ‘490’ voormalig inventarisnummer
Onderdeel van catalogus
Vervaardiging
Vervaardiging
modelmaker: Rijkswerf Amsterdam, Amsterdam
Datering
1857
Zoek verder op
Materiaal en techniek
Fysieke kenmerken
hout en messing
Afmetingen
hoogte 37,5 cm x breedte 157 cm x diepte 18,5 cm
Toelichting
Het schroefstoomschip de Piet Hein werd in 1833 als linieschip op stapel gezet, uiteengenomen en in 1853-1856 als eerste Nederlands schroefstoomfregat afgebouwd door A.E. Tromp in Amsterdam, 45 stukken, lang 59.62 m, herdoopt de Admiraal van Wassenaer. De constructie van het achterschip met schroefkoker, geïnspireerd op Engelse voorbeelden en tegen de wil van de ingenieurs opgelegd door minister van Marine J. Enslie en diens adviseur H.G. Jansen, was geen succes, omdat de lijn van het achterschip door het gat werd verstoord. Het kwam zelfs tot een parlementaire enquète in 1861 over de Eversten en de Admiraal van Wassenaer, die beide van deze constructie waren voorzien en zo hevig trilden, dat men vreesde dat het gehele achterschip zou afbreken. Voor daaropvolgende schepen werd op advies van Tromp gekozen voor het ontwerp van L.K. Turk.
Dit werk gaat over
Persoon
Onderwerp
Verwerving en rechten
Copyright
Herkomst
...; transferred from the Ministerie van Marine (Department of the Navy), The Hague, to the museum, 1883
Documentatie
- J.M. Dirkzwager, 'De introductie van de "waterschroef" in de Nederlandse Marine', Industriële archeologie 3 (1983) nr. 7, p. 80-96.
- J. Wentholt, Memoriaal reis Admiraal van Wassenaer, Nederlands Scheepvaartmuseum, Amsterdam MS B-II-539 1869.
- J.M. Dirkzwager, Schroefvoortstuwing, MS 1989, RM.
Duurzaam webadres
Als u naar dit object wilt verwijzen, gebruik dan de duurzame URL:
Vragen?
Ziet u een fout? Of heeft u extra informatie over dit object? Laat het ons weten!
Rijkswerf Amsterdam
Half Model of a Screw Steamer
Amsterdam, 1857
Inscriptions
- inscription, top left, on an oval label:ADMIRAAL VAN WASSENAER / Fregat met Stoomvermogen / 300 P:K: 45 Stukken / 1/50 der ware Grootte
- inscription, bottom right, on a piece of paper, in ink:Voornaamste Bepalingen / [followed by measurements and armament] / Ingezonden bij rapport van / den Hoofd Ingenieur der Marine / te Amsterdam dd 26 Mei 1857
- label, centre right:490 former inventory label
Conservation
- Sophie Glerum, november 2012: retouched
Provenance
...; transferred from the Ministerie van Marine (Department of the Navy), The Hague, to the museum, 1883
Object number: NG-MC-490
Entry
Polychromed and fully planked wooden half bracket model of the starboard side of a three-masted screw steamer, mounted on a rectangular, white-painted wooden backboard.
The side of the ship that is painted black is planked on top of frame moulds. Seventeen gun ports are painted on the side, placed in one tier. A white, horizontal band highlights the gun deck. The bow features a detailed beakhead with a decorative, gold painted scroll as a billethead. The stern is elliptical and bears the coat of arms of the Kingdom of the Netherlands. Below the stern a screw propeller in its aperture and a round-headed rudder with a rounded blade are indicated. The model has a well for lifting the two-bladed propeller. The sheer is virtually flat. One sheer rail is indicated. The hull is round and painted a metallic copper colour below the waterline. The model has three sets of channels rigged with chainplates. The position of three masts and the bowsprit is shown in a truncated form.
This model was sent from Amsterdam to the Department of the Navy in 26 May 1857.1See inscription; HNA 2.12.01 Min. Marine, inv. no. 3985. The screw steamer Piet Hein was originally laid down as a ship of the line in 1833, but taken apart and put together again as the first Dutch screw steam frigate Admiraal van Wassenaer, 45 guns, 59.62 metres long, completed by August Elize Tromp (1801-1871) in Amsterdam from 1853 to 1856.2J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 490; A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 55.
The construction of the stern with the well for lifting the screw propeller, inspired by British examples and imposed on the Dutch engineers by Secretary of the Navy James Enslie and his advisor H.G. Jansen, proved to be a failure. It spoiled the lines of the stern, which vibrated so badly that it was feared that the entire stern would break off. In 1861, the whole affair escalated into a parliamentary enquiry on the performance of Evertsen and Admiraal van Wassenaer, which were both built to this design. Following Tromp’s advice, subsequent ships were built according to Lambertus Katharinus Turk’s (1811-1873) design.
Scale (on model) 1:50.
Literature
J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 490; J. Wentholt, Memoriaal reis Admiraal van Wassenaer, s.l. 1869, manuscript in HSM, inv. no. S.2277(01); A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 55; J.M. Dirkzwager, ‘De introductie van de “waterschroef” in de Nederlandse Marine’, Industriële archeologie 7 (1983), pp. 80-96
Citation
J. van der Vliet, 2016, 'Rijkswerf Amsterdam, Half Model of a Screw Steamer, Amsterdam, 1857', in J. van der Vliet and A. Lemmers (eds.), Navy Models in the Rijksmuseum, online coll. cat. Amsterdam: https://data.rijksmuseum.nl/200315799
(accessed 21 mei 2026 14:53:36 UTC+0).Footnotes
- 1See inscription; HNA 2.12.01 Min. Marine, inv. no. 3985.
- 2J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 490; A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 55.