Viglius van Aytta: Friese Europeaan avant la lettre

Abstract

Geen Fries heeft zo'n belangrijke bijdrage aan de Europese cultuur geleverd en zoveel invloed uitgeoefend op de politieke en geleerde wereld van zijn tijd als Viglius van Aytta (1507-1577). Niet alleen was hij al jong een van de grootste juristen in Europa; vanaf de vroege jaren 1540 bekleedde hij tal van sleutelposities in de Habsburgse regering van de Nederlanden in Brussel. Vele jaren was hij voorzitter van de Geheime Raad en van de Raad van State en derhalve decennialang in het centrum van de macht direct betrokken bij de belangrijkste politieke beslissingen in deze roerige periode. Alle ons uit de vaderlandse geschiedenis bekende figuren zoals Willem van Oranje en de graven Egmont en Hoorne, zaten bij hem aan tafel. Hij verkeerde, niet altijd op goede voet, met Karel V, Filips II en Alva. Maar voor het grote publiek is Viglius nog steeds een onbekende naam. Mogelijk heeft het te maken met zijn weerzin tegen de reformatie. Als Erasmiaans humanist was Viglius weliswaar voorstander van godsdienstvrijheid, maar anderzijds iemand die geloofde in de almacht van de vorst, die ingebed moest worden in een goed georganiseerd rechtssysteem. Wat hij vreesde gebeurde: de reformatie zorgde voor diepe politiek-religieuze conflicten die de samenleving van De Nederlanden ontwrichtten. Viglius ligt begraven in de St. Bavo kathedraal te Gent. Zijn praalgraf in de St. Nicolaaskapel herinnert tot op vandaag op indrukwekkende wijze aan deze Friese Europeaan.