Het Utrechtse draakje en zijn entourage: vijftien penwerkstijlen in Utrechtse handschriften en gedrukte boeken uit de tweede helft van de vijftiende eeuw

Abstract

Nadat de tekst van een middeleeuws boek in zwarte letters op perkament of papier was geschreven, werden de met penseel geschilderde initialen toegevoegd, afwisselend in rode of blauwe verf of alleen in rood. Soms werden deze initialen versierd met geschilderde decoratie. Er bestond echter ook een eenvoudiger procédé, namelijk versiering door middel van met de pen getekende motieven in het oog van de initiaal of er omheen. Vaak strekte dit zogenaamde penwerk zich uit tot in de marge. In de tweede helft van de vijftiende eeuw was de stad Utrecht een centrum van handschriftenproductie. In dit boek wordt de penwerkdecoratie in Utrechtse handschriften uit deze periode beschreven en getoond aan de hand van vele kleurenafbeeldingen. Gisela Gerritsen-Geywitz onderscheidt hierbij vijftien penwerkstijlen die elkaar deels overlappen. Een aantal van deze stijlen wordt ook aangetroffen in incunabelen die in Utrecht en elders zijn gedrukt.