Een Nederlandse ivoren pax uit de late middeleeuwen

Abstract

Het al sinds vroeg christelijke tijd bestaande complex van symbolische gebaren, handelingen en tekens in de liturgie, werd betrekkelijk laat in de middeleeuwen uitgebreid met de pax of osculum pacis, de vredeskus. In de plaats van dat liturgisch moment kwam de kus-, of paxtafel: de vroegste vermeldingen van dit liturgisch instrumentum. Het "paesbert" blijkt gedurende de 15de/16de eeuw in de Lage Landen gemeengoed geweest te zijn. Verklaring van het later in onbruik raken van de pax. Beschrijving van de Amsterdamse paxtafel (BK-2003-6) met mogelijke motieven voor de keuze voor de voorstelling van Maria's sterfbed. De verwantschap van het RM-stuk met de kunst van de Nederlanden in de Late Middeleeuwen. Beantwoording van de vraag hoe het verder ging met de ivoornijverheid in de Noordelijke Nederlanden. Verklaring van de kwaliteitstoename en de grotere verfijning van de Nederlandse ivoren uit het laatste kwart 15de eeuw, inz. het gebruik van grafische en geschilderde voorbeelden.