De zonnebloem als embleem in een schilderijlijst

Abstract

Gezocht wordt naar de betekenis van het zonnebloem-motief op de vermoedelijk oorspronkelijke omlijsting van een zelfportret van Ferdinand Bol (1665/70). Verwezen wordt naar bijbelteksten en Ovidius; geciteerd wordt uit emblemata van Zacharias Heyns en Otto van Veen (Vaenius). De zonnebloem/heliotropium blijkt voor te komen als symbool van hemelse liefde (zie Maurice Scève, Du Bartas), van aardse liefde (zie Bembo, Van Mander, en damesportret van Van der Helst, omstr. 1665/70), als symbool van de getrouwe onderdaan, van liefde voor de vorst, of als zinnebeeld van de navolging van de natuur door de schilderkunst (zie Vondel, en zelfportret van Anthony van Dyck, ± 1640). In deze schilderijlijst bekroont de zonnebloem - veelbetekenend(?) begeleid door een slapende Amor een - hoogstwaarschijnlijk - zelfportret van Bol (Sch.cat.'76 A-42).