De Grote Kerk van Alkmaar: 500 jaar bouwen en behouden

Abstract

"In 1518 zette de schilder Jacob van Oostsanen zijn laatste penseelstreek in de monumentale schildering Het Laatste Oordeel, hoog in het gewelf van de Alkmaarse Sint-Laurenskerk. Het indrukwekkende kerkgebouw naderde zijn voltooiing. De bouw was nog geen halve eeuw eerder begonnen, in 1470. Dat was kort na de rampzalige instorting van de toren van de oude kerk, gewijd aan de heiligen Laurens en Matthias. De Alkmaarders hadden al hun moed en geld bij elkaar geraapt. De nieuwe kerk werd hoger en ranker dan ooit, met een interieur als een symfonie van licht. Als grootste en hoogste gebouw van de stad bleef de Grote Kerk door de tijd heen een baken. Generaties Alkmaarders werden er gedoopt en begraven. Nu heeft het gebouw een culturele bestemming en is het de 'huiskamer van de stad'. Alle reden om '500 jaar Grote Kerk' groots te vieren. Dit boek sluit aan bij de herdenking van het vijfde eeuwfeest. Het is het resultaat van recent archeologisch, bouwhistorisch, kunsthistorisch en archiefonderzoek door een grote groep experts. Bouwhistorici vonden bij hun minutieuze speurtocht door het kerkgebouw nooit eerder ontdekte sporen van de oorspronkelijke bouw en de latere restauraties. Voor het eerst is daarmee de bouwgeschiedenis van de kerk tot op detailniveau ontrafeld. Unieke reconstructietekeningen brengen die geschiedenis stap voor stap in beeld. Samen met de vele andere illustraties en de verdiepende essays van de gastauteurs geeft het boek een fascinerend beeld van de kerk, de bouwers, de kunstwerken en het gebruik door de tienduizenden Alkmaarders die er in 500 jaar hun voetstappen hebben gezet"--Provided by publisher.

Contents

Woord vooraf / Christian Braak -- Inleiding / Carolien Roozendaal -- De voorgangers van de huidige kerk (circa 700-1470) / Peter Bitter -- Alkmaars eigen mirakel : het wonder van het Heilig Bloed / Carly Misset -- Een stadskerk met de allure van een kathedraal / Merlijn Hurx -- De eerste bouwfase (circa 1470-1483) / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- Uit het Chronicon Hollandie / Karel Emmens -- Het kerkportret van de Alkmaarse Grote of Sint-Laurenskerk / Judith Niessen m.m.v. Martin BijI -- Gebouwd op spierkracht : ambachtslieden aan het werk / Carly Misset -- Anthonis Keldermans werkmeester van de Sint Laurens / Merlijn Hurx -- De voltooiing van het schip (circa 1483-1497) / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- Een kruisbasiliek zonder luchtbogen / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- De middeleeuwse bouwsculptuur van de Grote Kerk / Elizabeth den Hartog -- Hoe zit het laatmiddeleeuwse dak in elkaar? / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- Een enorme torenfundering / Peter Bitter -- De bouw van het dwarsschip en het koor (circa 1497-1520) / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- De kwestie van de timmermannen (1501) / Karel Emmens -- Stadskerken met een kooromgang / Karel Emmens -- De Zeven Werken van Barmhartigheid / Carolien Roozendaal -- De werkwijze van de Alkmaarse kerkmeesters / Karel Emmens -- Het Van Covelens-orgel / Pieter van Dijk -- De kast van het eerste 'grote orgel' / Carly Misset -- De gewelfschilderingen / Willem Haakma Wagenaar -- De laatste bouwdelen (circa 1525) / Karel Emmens, Jan van der Hoeve -- Het koorhek / Willem Haakma Wagenaar -- Siermaaswerk in de sacristie en de beeldnis van Matthias / Karel Emmens -- Gevierde schilder, dure rentetrekker / Carly Misset -- De Alkmaarders en hun kerk / Karel Emmens -- Het Papengilde verzorgt missen op het Maria-altaar en verhuurt 'bonte voeders' / Carly Misset -- Transformatie tot een protestantse kerk (1550-1630) / Jan van der Hoeve -- Katholieke vader, protestantse zoons / Carly Misset -- De laatste pastoor / Carly Misset -- Kerk en kennis : de librije / Paul Dijstelberge -- Begraven in de Grote Kerk / Peter Bitter -- Modernisering van het meubilair en de bouw van het grote orgel (1630-1665) / Jan van der Hoeve -- Het Van Hagerbeer/Schnitger-orgel / Pieter van Dijk -- De kast van het grote orgel / Willem Haakma Wagenaar -- Bankenplannen : Jacob van Campen en het zeventiende-eeuwse kerkinterieur / Jeroen Goudeau -- Herstel en versterking van de kappen / Jan van der Hoeve, Karel Emmens -- Rust, orde en veiligheid : hondenslagers en kerkoppassers / Carly Misset -- Verbouwingen in de achttiende eeuw / Jan van der Hoeve -- De schenking van avondmaalszilver / Carly Misset -- Het rouwbord van burgemeester Carel de Dieu / Carly Misset -- Restauraties na 1796 / Carolien Roozendaal -- Teruglopend kerkbezoek door kou en tocht / Carly Misset -- Van kaars- naar gaslicht / Carly Misset -- Ramptoeristen wachten op instorting kerk / Carly Misset -- Restaureren in oorlogstijd / Carly Misset.