Gevelstenen in Franeker: 'Een keihard bewijs van een rijk verleden'

Abstract

Het gebruik van gevelstenen is een typisch Nederlands verschijnsel, dat is ontstaan uit de internationaal gangbare gewoonte om met tekens en uithangborden aan te geven wie in een bepaald huis woonde en wat zijn beroep was. Vooral van de 16e tot de 18e eeuw, de tijd met vele handels- en ambachtslieden en de sterke machtsposities van de gilden in de steden, werden gevelstenen gebruikt om het ene huis te onderscheiden van het andere, omdat veel mensen toen nog niet konden lezen en schrijven. Huisnummering bestond nog niet, maar door een uithangbord of een adreskaart in steen wist men precies waar je moest zijn. Naast veel woordgrapjes en jaartallen werden de stenen vaak gebruikt om iets von de welstand en pracht en praal van de bewoner(s) van het pand weer te geven". (uit: "Grietenijen & Stad van Noordoost-Friesland", Dokkum 2020). In de stad Franeker zijn tot op de dag van vandaag veel gevelstenen uit het verleden bewaard gebleven. Dat komt mede omdat Franeker rijk is aan voorname, vaak gerestaureerde, dus goed bewaard gebleven huizen. Wandelend door de binnenstad kun je soms de ene na de andere prachtige ontdekking doen. Vondsten die jou, als je er wat nader onderzoek naar doet, meer kunnen vertellen over de bijzondere geschiedenis van deze stad. Wat nu in dit boek volgt is een overzicht in woord en beeld van vele gevelstenen in Franeker van vroeger tot nu. Daar kunnen overigens ook enkele borden en beelden tussen zitten. Een andere vorm van gevelstenen in dit boek dan die met een mooie afbeelding, zijn stenen met daarin een jaartal. Dikwijls gaat het dan om het jaar dat het pand, de uitbouw of een restauratie is opgeleverd. Ook zijn er zogenaamde 'Eerste stenen', waarop meestal een datum staat vermeld en de naam van de persoon die de eerste steen gelegd heeft, vaak een familielid. Voor het gemak is in dit boek gekozen voor een alfabetische volgorde op straatnaam en huisnummer.